Kamagurka 05.01 Antenne Afrique

Toen Kama mij vroeg een tekst te schrijven over een werk uit de Kamalmanak ben ik stilgestaan bij 05.01 Antenne Afrique. Het is een afbeelding van een Afrikaans beeldje met antenne, vele symbolische ogen en kleurenflitsen. Het liet denken aan een paradox tussen, enerzijds het verlangen naar zintuiglijke prikkels en communicatie en, anderzijds, de gevolgen van de moeilijk doseerbare toevloed van informatie. De ontwikkeling van de continenten is niet parallel gelopen. Afrika is ziek in isolement. Het continent is jaren vergeten en niet verbonden met de rest van de zich ontwikkelende wereld. Afrika schreeuwt om te zien en te horen en gezien en gehoord te worden. Het richt zijn antennes op de rest van de wereld en wil toegang tot informatie en kennis. Niet toevallig ligt de snelst groeiende GSM markt in Afrika, is het continent in de ban van bushmail,… Er circuleert een aandoenlijk en grappig filmpje op YouTube waarbij een Afrikaanse man in een boom klimt met een antenne, verbonden aan een gsm toestel, die hij via een draad uit de boom laat hangen. Tegen betaling kunnen de dorpelingen de GSM gebruiken, hij zorgt voor de antenne verbinding. Hij rijdt van dorp tot dorp met zijn nieuwe en lucratieve service. Daarentegen is de Europese en Noord-Amerikaanse mens omringd door multimediale communicatie. GSM, www, bewakingscamera's, Google Earth zijn alomtegenwoordige instrumenten die ons toelaten of verplichten – aan u de keuze - gehoord te worden en te horen, gezien te worden en te zien. De afgebeelde antenne op Antenne Afrique is voor ons een jeugdherinnering, reeds afgeschreven in ons digitaal tijdperk en vervangen door een kabel van glasvezel, analoge signalen zijn ouderwets geworden.... Ons verlangen om alles te zien en te horen wordt ruimschoots bevredigd. Er werd meer informatie geproduceerd in de laatste twintig jaar in vergelijking met de voorgaande 2000, er worden 1000000 nieuwe websites elke dag aangemaakt, er wordt meer informatie aangeboden in een weekeditie van de New York Times dan een zeventiende eeuwse man in zijn ganse leven zou te verwerken krijgen. Aan prikkels en de toegang ertoe geen tekort, in elk geval. Vele zintuiglijke prikkels komen op ons af en het gaat al lang niet meer over zoveel mogelijk zien en horen, maar wel over adequaat de informatie die op ons afkomst te kunnen filteren en te integreren. Niet de toegang tot prikkels, maar wel het omgaan met de veelheid ervan is een kritische succesfactor geworden. Is ons systeem die de zintuiglijke prikkels moet verwerken daartoe in staat? En hier komen we terug tot de thematiek van Antenne Afrique. Ogen overal en een veelheid van kleurige lichtflitsen. Wij mensen beschikken over een intrigerend hersendeel, de prefrontale hersenkwab, die ons toelaat deze prikkels te filteren, te integreren en er een passend antwoord op te formuleren. Dit hersendeel laat ons toe om creatief te zijn en nieuwe verbanden te ontdekken en uit te werken.

De kunstenaar is hiervan een exponent, een Chokwe beeldje met een antenne... Maar soms is de informatiestroom niet meer filterbaar en leidt dit tot overspoeling van prikkels. Er zijn neuropsychiatrische ziektebeelden waarbij dit hersendeel niet in staat is om ten opzichte van zintuiglijke prikkels adequaat te reageren en de filterfunctie in gebreke blijft. Als voorbeeld, paranoïde schizofrenie (1/1000 tot 1/200 van de bevolking) gaat gepaard met de waan dat anderen u achtervolgen, bespieden, uw gedachten kunnen lezen of van buitenaf sturen. De begrenzing van het Ik verdwijnt, "stemmen" worden gehoord en taferelen worden gezien. Alle zintuiglijke waarnemingen krijgen betekenis en worden geïnterpreteerd. Het is treffend dat de schizofrene patiënt, wanneer hij wordt gevraagd te werken met non-verbale communicatie met plastische kunst op tekeningen vaak "ogen" tekent, buiten de context van het werk dat hij of zij maakt (Wadeson 1980; het werk van de schizofrene kunstenares Urnica Zürn). De gestoorde filter, ogen en paranoia zijn intiem met elkaar verbonden.

Maar dichter nog bij onze realiteit staat een nieuw beschreven syndroom, het Cognitive Overflow Syndrome of het Information Overload Syndrome, waarbij een individu depressief, vermoeid, angstig, gespannen en fysiek ziek wordt tengevolge van de vele informatie die iemand niet adequaat kan verwerken. Er worden dan maar lucratieve opleidingen georganiseerd waarbij aan managers wordt geleerd informatie verstandig te filteren. En zo komen we terug bij Antenne Afrique. Een continent roept om aandacht en verlangt naar input die zij zo nodig hebben. Laat alle ogen maar gericht zijn op de wereld waar zij zo lang van verstoken zijn en laat de informatie maar binnenstromen als gekleurde lichtflitsen.

Maar laten wij er ook zorg voor dragen: een onstopbare stroom aan informatie – het andere uiterste – maakt ongelukkig.